Matag(vomiting)

​🤮 Matagga Carruurta iyo Dhallaanka

Matagga mararka qaarkood waa wax ku dhaca dhallaanka iyo carruurta. Inta badan wuxuu joogsadaa 1–2 maalmood gudahood, mana aha badanaa calaamad cudur halis ah. 

🔹 Maxaa keeni kara matagga?

Matagga ilmaha waxaa sababi kara:

• 🦠 Caabuqa caloosha iyo mindhicirka (gastroenteritis)
• 🍎 Xasaasiyadda cuntada ama dulqaad-la’aanta caanaha
• 🍱 Sumowga cuntada
• 👂 Caabuqa dhegaha
• 🚽 Caabuqa kaadi-mareenka (UTI)
• 🤢 Dhaqdhaqaaqa safarka (motion sickness)
• 🍼 Reflux-ka ilmaha, marka caanuhu dib uga soo noqdaan caloosha
• 🍼 Daloolka ibta dhalada oo aad u weyn, taasoo ilmaha keenta inuu caano badan hal mar liqo
• ⚠️ Mararka qaarkood appendicitis (bararka qabsinka). 

🏠 Sidee ilmaha guriga loogu daryeelaa?

Haddii ilmuhu matagayo:

• 🤱 Haddii uu naas nuugo, sii wad naas-nuujinta, laakiin sii caano yar-yar oo soo noqnoqda.
• 🍼 Haddii uu caano formula ama cunto adag qaato, sii biyo yar-yar inta u dhexeysa quudinta.
• 💧 Carruurta sii cabitaan yar-yar oo joogto ah si looga hortago fuuqbaxa.
• 🍚 Haddii ilmuhu rabitaan cunto leeyahay oo uusan fuuqbaxin, wuu sii cuni karaa cuntadiisa caadiga ah.
• Haddii fuuqbax laga shakiyo, dhakhtar ama farmashiiste ayaa kugula talin kara ORS (oral rehydration solution). 

❌ Waxyaabaha aan la samayn:

• Ha siin cabitaanno kaarboonaysan (fizzy drinks).
• Ha khafiifin formula-da ilmaha; ku diyaari xooggeeda caadiga ah.
• Ha siin carruurta daawooyinka joojiya shubanka adigoon talo caafimaad helin.
• Carruurta ka yar 16 sano ha siin aspirin. 

⚠️ Calaamadaha khatarta ah

Raadi gargaar caafimaad degdeg ah haddii ilmuhu:

• Matago dhiig ama mataggu u ekaado wax la mid ah qaxwo shiidan.
• Mataggu yahay cagaar ama huruud-cagaaran.
• Qabo xanuun caloosha ah oo si lama filaan ah u daran.
• Qabo madax-xanuun daran, qoorta oo adkaata ama xanuun marka iftiin xooggan la eego.
• Aad u hurdo badan yahay, aan si caadi ah uga jawaabayn ama ay adag tahay in la kiciyo.
• Waxaa laga yaabo inuu liqay wax sun ah. 

💧 Calaamadaha fuuqbaxa (Dehydration)

La xiriir dhakhtar haddii ilmuhu:

• Afka qalalan yahay.
• Oohinayo laakiin aan ilmadu ka imaan.
• Kaadi yar sameynayo ama xafaayaduhu aysan qoyaan sidii caadiga ahayd.
• Aad u hurdo badan yahay.
• Cabitaanka ama naas-nuujinta si weyn u yareeyay.
• Mataggu joogto noqday oo uusan wax cabitaan ah hayn karin. 

👶 Ilmaha yaryar:

• Sii qiyaastii 1 qaaddo weyn (tbsp.) oo ORS ah 15–20 daqiiqo kasta.
• Haddii uu naaska nuugo, sii naasnuujinno gaagaaban laakiin soo noqnoqda.

🧒 Carruurta:

• Sii 1–2 qaaddo weyn oo ORS ah 15 daqiiqo kasta.
• Waxa kale oo la siin karaa baraf yar-yar, maraq khafiif ah, ama casiir la khafiifiyey.

🟢Maxa looga hortagi kara

Dhaq gacmahaga marwalbo marka cuntada karinayso ama marka cunayso iyo  marka musqusha kaso baxdo.                                                              🟢Dhalaanka

Haddii ilmaha yar uu 3 jeer ama ka badan matago 24 saac gudahood, ama uu joojiyo naas-nuujinta/caanaha dhalada, waa muhiim in talo caafimaad laraadiyo          

Neylahealth.com mataga carurta iyo ilmaha yaryarka